Alle paling in Europa behoort tot één bestand, dat sinds 1980 afneemt en zich al enige jaren op een historisch dieptepunt bevindt. De Europese Unie heeft landen als Nederland verplicht te werken aan herstel van de paling, maar het is de vraag of de huidige herstelplannen wel goed genoeg zullen zijn. Ook in Nederland is het volwassen palingbestand in vijftig jaar met 95% afgenomen. De hoeveelheid jonge aal die binnentrekt vanuit zee is slechts ongeveer 1% van de hoeveelheid die in 1980 binnentrok.

De paling is ernstig bedreigd door obstakels in hun trekroutes, afname van leefgebied, vervuiling, ziektes en overbevissing. Het is een biologisch bijzonder en kwetsbaar dier dat het zonder onze hulp niet gaat redden. De mens speelt een grote rol in de achteruitgang. Om te voorkomen dat de paling uitsterft zijn er drastische maatregelen nodig.

IUCN (International Union of Conservation of Nature) is een wereldwijde organisatie die een Rode Lijst publiceren om te laten zien welke diersoorten in de wereld het meest bedreigd worden. De Europese paling staat op deze lijst als “kritiek bedreigd”. Dit is de zwaarste categorie voor een nog in het wild te vinden diersoort.

Om die reden is de paling ook opgenomen op de lijst van CITES (dit is een overeenkomst tussen landen om afspraken te maken over de internationale handel in bedreigde dier- en plantensoorten) om te zorgen dat de handel in paling wordt beperkt. Ook de aalbiologen van de ICES (wetenschappelijk advies voor de EU) stellen dat het paaibestand zich buiten veilige biologische limieten bevindt.

De paling wordt bedreigd door overbevissing, afname van het leefgebied, vervuiling, ziektes en obstakels in hun trekroutes (onder andere dijken, dammen, gemalen en waterkrachtcentrales). In Nederland heeft de beroepsvisserij een grote rol gespeeld bij de palingsterfte. Ook wordt er veel paling opgekweekt (“vetgemest”) in Nederland. Dit zijn opgekweekte wilde glasaaltje (babypaling) van hetzelfde bedreigde Europese bestand, omdat de aal zich in gevangenschap niet voortplant.

De paling is op de CITES Appendix II opgenomen om te voorkomen dat deze nog verder wordt bedreigd door export naar landen buiten Europa. Maar deze maatregel voorkomt niet dat binnen Europa nog steeds glasaal en paling wordt gevangen en verhandeld. Ook de vangst in Nederland is niet gestopt en jonge paling wordt voor de kwekerijen (mesterijen) nog intensief bevist zoals aan de Franse kust.

Gezien de zeer ernstige bedreigde status van de paling is het misleidend om te spreken van duurzame paling. De paling staat op meerdere rode lijsten (niet-duurzaam), waaronder de rode kolom op de VISwijzer(ontwikkeld door Stichting de Noordzee in samenwerking met het Wereld Natuur Fonds en de Marine Conservation Society) en de rode lijst van Greenpeace.

Onder duurzame vis verstaan we vis die goed wordt beheerd, afkomstig is van een bestand dat niet is overbevist en zorgvuldig wordt gevangen of gekweekt met minimale schade aan de natuur.

Nee, glasaal is jonge bedreigde paling die in het wild wordt gevangen om op te kweken tot paling voor consumptie. Ook de gekweekte paling is dus geen duurzaam alternatief, omdat deze als glasaal wordt gevangen van dezelfde bedreigde populatie. Dit komt omdat de paling zich in gevangenschap niet voortplant.

Over de afgelopen vijf jaar blijft de glasaalpopulatie steken op 1% (Noordzee) en 7% (kusten Atlantische Oceaan) ten opzichte van het niveau in 1960-1979. De totale vangst bedroeg in 2009 in Europa minder dan 40 ton. Ter vergelijking: zo’n dertig jaar geleden werd alleen al in Frankrijk nog meer dan 2000 ton gevangen.

Zowel Ierland als Noorwegen heeft naar aanleiding van wetenschappelijk advies al een volledige visserijstop afgekondigd. Ook Zweden heeft de visserij sterk gereduceerd. Een volledige visserijstop is een randvoorwaarde om de paling nog te redden, want zelfs als we nu stoppen met vissen kan het nog tientallen jaren duren voordat de paling zich heeft hersteld. Toch blijft de Nederlandse overheid nog steeds de vangst van paling toestaan.

Naast een volledige stop op de vangst voor consumptie zouden beroepsvissers een rol kunnen krijgen in het helpen van de wilde paling. In plaats van vissen voor consumptie zouden ze dan de paling langs barrières (dijken, gemalen en waterkrachtcentrales) kunnen helpen. Maar de overheid moet vooral ook zorgen dat deze barrières voor de paling worden weggenomen met meer structurele maatregelen. Een andere rol is meewerken aan het beheer van aalreservaten.

Er zijn nu uitzettingsprojecten van de overheid en de palingsector om de palingstand weer op peil te krijgen. Hierbij wordt wilde glasaal weggevist, opgekweekt en vervolgens in een heel ander gebied weer uitgezet. Het is nooit bewezen dat het uitzetten van jonge paling of glasaal (onttrokken in gebied A en later weer uitgezet in gebied B) bijdraagt aan een vergroting van het paaibestand.

Meerdere wetenschappers waarschuwen voor het risico van deze verplaatsing omdat de volwassen paling de route naar het paaigebied in de Sargassozee niet meer goed weet te vinden. Het uitzetten van glasaal vergroot wel het te bevissen bestand in wateren waar de glasaal niet zelf meer kan komen. Deze glasaal wordt in feite onttrokken aan het bestand dat zich (later) kan voortplanten.

De aanname dat glasaaluitzettingen bijdragen aan herstel van de ernstige bedreigde paling is dus ongegrond. Met een deel van de opbrengst van de huidige palingconsumptie wordt een hoeveelheid, buitenlandse glasaal voor uitzetting aangekocht. De visserij in deze wateren wordt echter voortgezet. Er is geen enkele garantie dat deze uitzettingen zorgen voor meer paling die zich uiteindelijk kan voortplanten. Daarnaast blijkt uit recent Frans onderzoek dat circa 50% van de glasaal sterft gedurende het traject van vangst, transport en tijdelijk verblijf in een kwekerij, voorafgaand aan uitzetting.

Ja, het is het beste om volledig te stoppen met de visserij op paling en glasaal, zodat het bestand zich het snelst kan herstellen. Een vrouwtjespaling plant zich maar een keer voort en sterft daarna. Om zich voort te planten moet ze eerst de leeftijd bereiken van minimaal twaalf jaar. De meeste paling wordt dus al gevangen, voordat ze zich hebben kunnen voortplanten.

De enige manier om echt aan herstel te werken, is de paling volledig met rust te laten, niet te bevissen, sterfte door gemalen en waterkrachtcentrales sterk te verminderen, natuurlijke migratieroutes te herstellen en de opstapeling van giftige stoffen in de paling te voorkomen.Volgens Europese wetenschappers (ICES) moet de uittrek van schieraal zo min mogelijk worden belemmerd, maar de reductie van vangst door de huidige maatregelen is nog veel te beperkt.

Paling heeft vanaf oudsher deel uitgemaakt van de Nederlandse eetcultuur. De visserij op aal werd vroeger in grote delen van Nederland uitgeoefend. Verschillende dorpen bestonden bij de gratie van de aalvisserij. Vroeger was het een vis voor Jan met de pet en relatief goedkoop.

Tegenwoordig is de paling erg duur, omdat deze zo schaars is. Bovendien is sommige wilde paling tegenwoordig te giftig om te consumeren. Indien mensen in de toekomst nog paling willen eten, zullen we nu alles op alles moeten zetten om de paling te redden. Je hoeft geen wetenschapper te zijn om te snappen dat het eten van een ernstig bedreigde diersoort dan dus contraproductief is.