Tropische garnalen op ons bord

Tropische garnalen op ons menu zijn niet onschuldig. Voor de kweek ervan worden op grote schaal mangrovebossen gekapt. De tsunami van 2005 maakte de gevolgen duidelijk: de vloedgolf was vooral verwoestend waar mangrovebossen verdwenen waren. Bij de garnalenkweek worden antibiotica, desinfecteermiddelen en bestrijdingsmiddelen in het water gegooid, die het milieu vergiftigen en nabijgelegen mangroves en koraalriffen aantasten.

Hoe kan ik tropische garnalen herkennen?
Volgens wetgeving van de Europese Unie moet vermeld worden wat het land van herkomst is en of ze gekweekt zijn of in het wild gevangen. Is het niet vermeld, vraag dan uw leverancier ernaar.

Uit welke landen komen tropische garnalen?
Tropische garnalen komen uit heel veel landen rond de evenaar, zoals Indonesië, Maleisië, Vietnam, India, Brazilië, Honduras en Ghana.

Wat zijn de problemen met tropische garnalen?

Door de kap van mangrovebossen verdwijnen planten en dieren. (Voor de kweek van tropische garnalen worden grote oppervlakten onvervangbaar mangrovebos vernietigd (PDF))
De kusten worden uitermate gevoelig voor erosie.
Garnalenlarven worden in het wild gevangen, de enorme bijvangst wordt dood overboord gezet.
Voor elke kilo garnalen is twee tot vijf kilo vismeel en visolie nodig.
Antibiotica en chemicaliën vervuilen de omgeving van de kweekvijvers.
Kweekvijvers worden slechts tijdelijk gebruikt, en zijn daarna zo vervuild dat er niets meer mee te beginnen is.
De lokale bevolking kan geen hout of voedsel meer uit het bos halen.
Grond en viswateren rondom de grotere kwekerijen worden afgesloten voor de lokale bewoners.
In een gebied met kwekerijen neemt de werkgelegenheid vaak af.
De lokale bevolking komt regelmatig in grote financiële problemen doordat ze leningen aangaan zonder dat ze over de risico's geïnformeerd zijn.
Door verzilting van de bodem worden grondwater en grond onbruikbaar voor veeteelt.
In veel landen worden op en rond garnalenkwekerijen de mensenrechten geschonden.

Hoe komt het dat planten en dieren verdwijnen?
Voor de aanleg van kweekvijvers voor garnalen worden op grote schaal mangrovebossen gekapt. Hierdoor verdwijnen tal van planten en dieren die van de bossen afhankelijk zijn als voedselvoorziening of kraamkamer. Soms worden zelfs hele koraalriffen vernield. Stukken koraal worden namelijk gebruikt als bouwstenen voor de dijkjes rondom de kweekvijvers.

Hoe komt het dat er erosie van de kusten optreedt?
De kaalgekapte kusten zijn uitermate gevoelig voor erosie, waardoor er onbeheersbare modderstromen ontstaan en hele stukken kust in zee verdwijnen.

Wat is het verband tussen garnalenkwekerijen en andere zeedieren?
Voor de kweek van tropische garnalen worden meestal garnalenlarven uit het wild gevangen, om deze in bassins uit te laten groeien. Bij de vangst van de larven komen allerlei andere zeedieren in de netten (zoals vissen, kreeften, schildpadden). Deze bijvangst kan oplopen tot tien kilo per kilo garnalen. De dieren worden meestal dood overboord gezet.
De kweek van garnalen vraagt bovendien enorme hoeveelheden vis voor het voer. Als voedsel voor één kilo garnalen is twee tot vijf kilo vismeel en visolie nodig.

Waarom worden er antibiotica en chemicaliën gebruikt?
In de kweekvijvers zitten de dieren dicht op elkaar. Om te voorkomen dat er ziektes uitbreken, voegt men allerlei chemicaliën aan het water toe, zoals antibiotica, desinfecteermiddelen en bestrijdingsmiddelen. Een groot deel van deze stoffen belandt in het omringende milieu, samen met voedselresten. In het wild levende dieren raken hierdoor vergiftigd en nabijgelegen mangrovebossen en koraalriffen worden ernstig aangetast.

Waarom worden de kwekerijen verlaten?
De vervuiling maakt uiteindelijk ook de kwekerijen zelf onbruikbaar. Kwekers zijn daardoor gedwongen om elke vijf tot tien jaar de hele kwekerij op te doeken en ergens anders heen te gaan. Met de zwaar vervuilde vijvers die ze achterlaten is nauwelijks meer iets te beginnen.

Van wie waren de mangroven voordat ze gekapt werden?
De mangrovebossen zijn vanouds voor iedereen toegankelijk. De lokale bevolking haalt er hout, plantaardige olie, vis en ander voedsel. Tegelijk met de bossen verdwijnt die mogelijkheid. Er ontstaan steeds vaker conflicten over de land- en waterrechten. Want van wie is het land eigenlijk waar nu de kwekerijen liggen? En van wie is het viswater eromheen?

Hoe komt het dat door de kwekerijen de werkgelegenheid afneemt?
Op de kwekerijen werken wel wat mensen, maar dat weegt niet op tegen de afname van de werkgelegenheid door het verdwijnen van de mangrovebossen. Vooral vissers hebben het moeilijk, ook doordat kwekerijen vaak de toegang tot de zee belemmeren en/of geen visserij in de buurt toestaan.

Waardoor komt de lokale bevolking soms in grote financiële problemen?
De werkgelegenheid die de kwekerijen bieden levert veel minder geld op dan de vis en andere producten uit de oorspronkelijke mangrovebossen. Soms steken arme lokale bewoners zich in de schulden om een eigen garnalenkwekerij te starten. Door wurgcontracten of het mislukken van de oogst komen deze mensen vaak in grote financiële problemen.

Waardoor verzilt de bodem?
De garnalenvijvers zijn gevuld met zout water, dat uit zee komt. Het zoute water uit de vijvers trekt in de bodem. Hierdoor raakt het grondwater verontreinigd, wordt het vee ziek en lopen de gewassen grote schade op of groeien zelfs helemaal niet meer.

Hoe zit het met de mensenrechten?
In veel garnalenproducerende landen worden mensenrechten onvoldoende gerespecteerd. De opkomst van de grootschalige kwekerijen leidt regelmatig tot schrijnende onderdrukking van de lokale bevolking. Gedwongen verhuizingen, intimidatie, geweld, verkrachtingen en zelfs moord zijn helaas geen uitzonderingen.

Wat doen Milieudefensie en Novib eraan?
Milieudefensie en Novib zijn samen een campagne gestart om de misstanden in de garnalensector aan te pakken. Wij praten met importeurs, supermarkten en de overheid om de garnalenteelt zo snel mogelijk aan strengere regels te binden. Samen met maatschappelijke organisaties uit de productielanden hebben wij eisen opgesteld waaraan elke tropische garnaal die Nederland binnenkomt moet voldoen:

Er zijn recentelijk geen mangrovebossen gekapt voor de kwekerij.
De kwekerijen en vissers werken volgens richtlijnen van good practices.
Er zijn geen sociale conflicten als gevolg van kwekerijen.
Kwekers en vissers houden zich aan de nationale wetten.
Handelaren werken aan transparantie van de keten.

Wat kan ik doen?

Vraag uw supermarkt, visboer of restauranthouder naar de herkomst van hun tropische garnalen. Via hen komen uw zorgen uiteindelijk ook bij importeurs, kwekers en vissers terecht.
Vraag of tropische garnalen die zijn geteeld met respect voor mens en milieu in het assortiment kunnen worden opgenomen.
Als uw leverancier niets van de problemen met tropische garnalen afweet, laat dan onze folder achter. Deze folder kunt u hier downloaden en van www.novib.nl, of gratis opvragen via de Servicelijn van Milieudefensie, tel 020 6262 620.

V08010425312