www.milieudefensie.nl    10 mei 2009

Na vijf jaar onderhandelen beslist de Round Table on Responsible
Soy over criteria voor verantwoorde soja. Volgens Milieudefensie
moet er juist iets gedaan worden aan de stijgende vraag naar vlees.

“Een kilo speklapjes voor 3,99. Een kilo braadworst
voor 3,99. Een kilo kipfilet voor 3,99.”, Met deze
huiselijk aandoende openingszin begint
Milieudefensie begin maart een brief
aan directievoorzitter Dick Boer van Albert
Heijn. De milieuorganisatie schrijft
een publiekscampagne te beginnen tegen
het gebruik van ‘foute soja’ in veevoer. “U
weet dat Nederlandse varkens en kippen
goedkoop sojaveevoer krijgen”, stelt campagneleider
Wouter van Eck in de brief.
“U weet dat voor de sojaplantages uniek
oerwoud wordt gekapt in Zuid-Amerika.

(…) U weet dat de lokale bevolking ook
gedupeerd wordt. (...) Albert Heijn draagt
een grote verantwoordelijkheid voor deze
processen. (...) U kunt bepalen dat er geen
foute veevoersoja meer wordt gebruikt.”
Maar Albert Heijn vindt juist dat ze goed
bezig is door deelname aan de Round Table
on Responsible Soy (RTRS). In dit
overlegorgaan ontwikkelen bedrijven en
ngo’s normen voor duurzame soja. Milieudefensie
maant Albert Heijn zich daar
niet achter te verschuilen. In haar ogen is
de RTRS een poging tot greenwashing. Albert
Heijn reageert per kerende post. Simone
Hertzberger van het supermarktconcern
wijst er op dat het nu al afkeuren
van de RTRS-normen “wel erg voorbarig
(is) omdat er nog geen definitieve normen
zijn.” Eind maart nodigt AH Milieudefensie
uit voor een gesprek. Een van de kwesties:
is de RTRS goed voor meer dan alleen
een groen imago?

RoundUp Ready
De RTRS, opgericht in 2004, bestaat uit sojaproducenten
en -afnemers, ngo’s en bedrijven
die samen een standaard voor verantwoorde
soja ontwikkelen. Nederland is
zwaar vertegenwoordigd. Niet verwonderlijk,
omdat de havens van Rotterdam en
Amsterdam de belangrijkste Europese invoerhavens
van soja zijn en de Nederlandse
veesector groot is geworden dankzij goedkope
soja. Twee van de vier hoofdsponsors
van de RTRS zijn de Nederlandse ministeries
van Landbouw en Buitenlandse Zaken.
Milieu- en ontwikkelingsorganisaties
staan in de kwestie RTRS tegenover an-
dere milieu- en ontwikkelingsorganisaties.
De heftigste controverses gaan over
de vraag of de RTRS in staat zal zijn iets
te doen aan ontbossing en de problemen
rond gentech-soja. De sojateelt in Argentinië,
Brazilië, Paraguay en Bolivia expandeert
zo snel, dat ze ten koste gaat van
waardevolle bossen en savannes. Het verband
is vaak indirect: weidegrond voor
vee maakt plaats voor de oprukkende sojateelt.
Rundveehouders kappen verderop
nieuwe bossen voor weidegrond.
Gentech verergert de problemen: de
meeste Zuid-Amerikaanse soja is genetisch
gemanipuleerd. Het gaat bijna uitsluitend
om één gentech-variant, RoundUp-
Ready soja van Monsanto. Deze
soja is resistent tegen het bestrijdingsmiddel
RoundUp, ook van Monsanto:
het onkruid gaat dood, de soja groeit fier
door. Het gevolg is een schadelijk hoog
bestrijdingsmiddelengebruik.
De RTRS sluit gentech-soja niet uit. Deze
vormt integendeel een van de bestaansgronden
van de club, opgericht om de
mainstream van sojabedrijven te bereiken.
En die produceert nu eenmaal gentech-
soja: ongeveer 70 procent van de wereldwijde
soja is genetisch gemodificeerd.

Bodem in de markt
Jan Maarten Dros is net terug uit Buenos
Aires. Hij heeft namens de Nederlandse
ontwikkelingsorganisatie Solidaridad
zitting in de Development Group van de
RTRS. Die heeft de laatste hand gelegd
aan de principes en criteria van verantwoorde
soja. In mei dit jaar beslist de algemene
vergadering van de RTRS daarover.
“Over ontbossing is geen consensus
bereikt”, zegt hij. “Het komende jaar
zullen de principes en criteria in het veld
getest worden. Maar of, en onder welke
voorwaarden, ‘verantwoorde soja’ zich
mag uitbreiden ten koste van natuurgebieden,
is nog niet overeengekomen.”
Toch vindt Dros deelname aan de RTRS
zinnig. Ook ondanks de gentech-insteek.
Dros constateert dat heel Argentinië
overgestapt is op gentech en de opkomst
in Brazilië niet te stuiten is. “Hoe controversieel
ook, op die bedrijven moeten de
productieomstandigheden verbeteren.”
Volgens Dros legt de RTRS “een bodem
in de markt” en voldoet RTRS-soja “aan
een aantal minimale sociale en milieueisen".

Dit wil volgens hem niet zeggen dat
het voor bedrijven gemakkelijk is eraan
te voldoen. “De producenten en industrie
klagen steen en been over de criteria van
de RTRS. Dat wijst erop dat deze redelijk
genuanceerd zijn. Ik schat dat twintig
procent van het huidige productievolume
aan de RTRS-criteria voldoet.”
De angst van Solidaridad is dat het grote
producenten gemakkelijk lukt aan de
standaard te voldoen, maar juist kleine
familiebedrijven niet. Dros: “Het is immers
veel makkelijker en goedkoper om
één bedrijf van duizend hectare te certificeren
dan honderd van tien hectare elk.”

Basel-criteria
Tegenstanders van de RTRS wijzen op
een bestaand alternatief: de zogeheten
Basel-criteria, in 2004 opgesteld door
het WWF en de Zwiterse Coop-supermarkten.
De Basel-criteria sluiten gentech-
producenten wel uit. “Die criteria
zijn voor ons het absolute minimum”,
zegt Michiel van Geelen van Milieudefensie.
“Ik begrijp dat sommige partijen
ook de discussie willen aangaan met de
meerderheid van de spelers op de sojamarkt.
Maar daar moet je nooit het etiket
verantwoord of duurzaam opplakken.
Dat is ordinaire volksverlakkerij. Bovendien
voldoet een aanzienlijk deel van de
Braziliaanse teelt nu al aan de RTRS-criteria.
Als Albert Heijn dat koopt, kunnen
ze mooi weer spelen, maar in de praktijk
verandert er niets.”
De Basel-criteria zijn te duur, meent Jan
Maarten Dros. De extra premie die de
welwillende bedrijven voor deze soja
betalen ligt nu op 50 dollar per ton, op
een productieprijs van 300 dollar. Dros:
“Koopkrachtige partijen als McDonald’s
kunnen zich dat veroorloven. Doorsneebedrijven,
zoals varkensboeren, niet.” Dat
komt doordat de detailhandel weigert de
meerprijs van verantwoord veevoer door
te berekenen aan de consument. “Waarom
weigeren supermarkten een paar
centen op de producten te doen?”, vraagt
Dros zich af. Hij geeft zelf het antwoord.
“Omdat ze willen stunten met goedkoop
vlees en ze hun leveranciers tegen elkaar
willen kunnen uitspelen. Terwijl het de
supers en consumenten nauwelijks iets
kost en de impact enorm is.”

Minder vlees
Dat is precies de reden dat Milieudefensie
zich op Albert Heijn richt. Van Geelen:
“De retail heeft de sleutel in handen.
Die kan sturend zijn richting vleesproducenten
en consumenten.” Maar alleen
het verduurzamen van de sojateelt
is geen oplossing, zegt hij. “In de nabije
toekomst zal de vraag naar vlees en zuivel,
en dus naar soja, hard blijven groeien.
Alleen het duurzamer maken van de
sojateelt gaat het bos dan echt niet redden.
Je moet iets doen aan de vraag: wat
minder vlees eten en meer Europese
veevoergewassen gebruiken.”
Meer informatie en meedoen:
http://www.stopfoutveevoer.nl

V091005INT25001