www.fnv.nl    8 oktober 2008    (auteur: Astrid Kaag)

De Mexicaanse “muur”

De muur die wordt gebouwd tussen Mexico en de Verenigde Staten om illegale Mexicanen die naar Amerika willen moet tegenhouden is bij veel mensen bekend. Minder bekend is de spreekwoordelijke muur waar de Mexicanen steeds tegen aan lopen als ze iets aan hun omstandigheden in Mexico willen doen.

Marjan Brunner en Astrid Kaag togen eind augustus naar Mexico om aanwezig te zijn bij een door de FNV georganiseerde bijeenkomst over de zogenaamde ‘Maquilas’, de vrijhandelszones die tegen de grens met Amerika aan liggen. Een terugkerend gezegde was: “Wat we ook doen, we lopen steeds tegen de muur. Als we een succes boeken en bijvoorbeeld een vrije vakbond in een bedrijf van de grond krijgen, dan komen de knokploegen, worden we ontslagen of sluit het hele bedrijf.”

Om een klein beetje te ervaren hoe het is om te werken in een maquila en te wonen in een grensstad bezochten we twee projecten van FNV Mondiaal in Ciudad Juarez.

Maquilas
Ciudad Juarez is in vele opzichten een bijzondere stad. Het ligt midden in de woestijn, aan de Rio Grande, de grens met de Verenigde Staten. Het is enorm uitgestrekt met tussen de bedrijvenparken door veel braakliggende grond. Voor de bedrijven ligt alles klaar: de wegen, het elektra, water etc. Er komen nog steeds nieuwe bedrijven naar Ciudad Juarez. Er is nog groei, hoewel men nu last begint te krijgen van de crisis in de VS. De belangrijkste sectoren zijn elektronica en auto-onderdelen. De hele productie is gericht op de Amerikaanse markt. De onderdelen worden bijna allemaal ingevoerd, in Mexico in elkaar gezet en weer geëxporteerd. Een TV die in Ciudad Juarez is gemaakt kost in de Verenigde Staten minder dan in Mexico omdat die TV weer terug geïmporteerd moet worden naar Mexico. Er zijn nu naar schatting 350 maquilas die goed zijn voor zo’n 250.000 banen.

Woonwijken
Tussen die bedrijvenparken door liggen woonwijkjes. Soms bestaand uit krotten van afvalmateriaal van de fabriek. Soms koophuizen gebouwd door projectontwikkelaars. Piepkleine huisjes met nauwelijks grond en nauwelijks voorzieningen. Geen groen, geen buurthuizen, bibliotheken, speelterreinen, sportmogelijkheden of wat dan ook. En met overvolle scholen voor de kinderen. De bewoners komen overal vandaan en verhuizen vaak. Sommige huizen staan al weer leeg en verkrotten omdat de bewoners hun huis hebben verlaten omdat ze het niet meer konden betalen. Dit leidt ertoe dat er in de wijkjes heel weinig sociale samenhang is.

De huizen zijn duur, het water héél duur, de school kost veel geld en het vervoer. In een gezin zijn 2 á 3 inkomens nodig om enigszins te kunnen overleven. 2 á 3 mensen die vaak 10 of 12 uur per dag werken. Er zijn veel alleenstaande moeders, met als gevolg dat veel kinderen alleen thuis zitten. Veel mensen zijn niet verzekerd tegen ziektekosten. Tel daarbij op de enorme criminaliteit -vanaf januari zijn er 800  mensen vermoord in Ciudad Juarez, waaronder veel vrouwen-  en je hebt genoeg ingrediënten voor een uitermate treurige situatie.

Wat te doen?

Seminar over maquilas
In het seminar werd gediscussieerd over de mogelijke strategieën om te komen tot verbetering van de situatie voor de werknemers in de maquilas.
De koopkracht is voor de meeste Mexicanen de afgelopen jaren alleen maar gedaald. En steeds minder mensen hebben ziektekostenverzekeringen of andere bescherming. De situatie in Mexico is behoorlijk hopeloos. Een combinatie van corruptie, ongebreideld kapitalisme en criminaliteit. Het is enorm moeilijk concrete resultaten te bereiken voor de werknemers, binnen en buiten de maquilas. Een van de kernproblemen is de aanwezigheid van zogenaamde ‘protectiecontracten’ en corrupte bonden (‘Charros’) die zelfs knokploegen niet schuwen. Er is sprake van veel ‘maffia-contracten’: corrupte bonden sluiten een contract met een bedrijf, krijgen daarvoor betaald en de werknemers weten van niets. Er werd geschat dat  90% van de contracten ‘protectiecontracten’ zijn.

In de maquilas is het probleem meervoudig: de arbeidsomstandigheden zijn slecht. Het werk is ongezond, de dagen zijn te lang, mensen mogen niet naar de WC wanneer ze dat willen en de beloning is erg slecht. Daar komt bij dat steeds meer mensen via een ‘agencia’ werken, een soort uitzendconstructie. Met als resultaat: nóg minder rechten en ondernemingen die hun handen in onschuld wassen: de mensen zijn immers niet bij hen in dienst.

Op het seminar waren verschillende groepen aanwezig die actief zijn binnen de vele maquilas in Mexico. Vaak zijn het kleinschalige initiatieven: scholing en training en juridisch advies. Zodra het ‘echte werk’ gaat beginnen en mensen zich collectief inzetten voor hun belangen gaat het mis. Mensen die zich organiseren lopen een enorm groot risico ontslagen te worden en op een zwarte lijst te komen, met als gevolg dat ze nergens meer aan de bak komen.  Er zijn dan ook maar heel weinig successen te melden in de maquila-sector.

Protectie-contracten
Tijdens het seminar kwam naar voren dat dat niet beter zal worden als er niet iets gedaan wordt aan de ondemocratische bonden die protectie-contracten afsluiten over de ruggen van de werknemers en als de wetgeving ten aanzien van het recht op organisatie niet wordt verbeterd. Die muren moeten eerst geslecht worden om meer blijvend succes in de toekomst mogelijk te maken. Een lichtpuntje kan ondertussen worden gemeld: het  Mexicaanse hoog gerechtshof heeft besloten dat ‘geheime vakbondsverkiezingen’ mogelijk moeten zijn. Dat is een eerste kleine, maar belangrijke, klap voor de corrupte bonden. Want die zorgden ervoor dat de vakbondsverkiezingen onder het oog van het management werden gehouden waardoor veel werknemers niet voor de vrije democratische bond durven te stemmen.

De FNV steunt de campagne tegen de protectiecontracten die door een brede coalitie worden georganiseerd. Daarnaast blijven we de groepen werknemers, meest jonge vrouwen, steunen. Want ook al leidt dat niet direct tot concrete verbeteringen en successen, we kunnen deze mensen niet in de steek laten. En we hebben aan den lijve ondervonden dat de cursussen en activiteiten leiden tot mondige werknemers die hun rechten kennen en niet bang zijn zich uit te spreken. En dat neem je de mensen niet meer af. En uiteindelijk heb je mondige mensen nodig om daadwerkelijk dingen te kunnen veranderen.

P080810INT25802