www.stopwapenhandel.org    6 oktober 2008    (auteur: Wendela de Vries)

Een aanzienlijk aantal ontwikkelingslanden geeft relatief veel geld uit aan bewapening. Volgens het UNDP, de ontwikkelingsorganisatie van de Verenigde Naties, zijn de militaire uitgaven van ontwikkelingslanden een obstakel bij het behalen van de Millenniumdoelen. Je zou dan ook verwachten dat landen die zich committeren aan het halen van de Millenniumdoelen, zoals Nederland, de wapenexport naar ontwikkelingslanden zouden ontmoedigen.

Pakistan besteedde in 2002 een derde van zijn nationaal inkomen aan defensie. Indonesië besteedde in 2000 ongeveer hetzelfde bedrag aan militaire aankopen als het aan ontwikkelingshulp ontving. Marokko geeft 6% van zijn BNP uit aan onderwijs, maar kent tussen 1996 en 2006 een stijging van 23% van zijn militaire uitgaven, tot 4,5 % BNP. Maar uit officiële cijfers en statistieken kan niet alles afgeleid worden. Niet alle defensieuitgaven komen als zodanig in de nationale boekhouding terecht. Soms is sprake van geheime budgetten, bijvoorbeeld bij nucleair-gerelateerde militaire activiteiten (denk aan India en Pakistan). In andere gevallen worden militaire projecten als civiel geboekt, bijvoorbeeld wanneer sprake is van overlap tussen militair en civiel gebruik (ruimtevaart, infrastructuur).

Het is de vraag of wapenaankopen worden afgewogen tegen de noodzaak van sociale en economische ontwikkelingen, of dat militaire programma's zich volledig los van andere overheidsverantwoordelijkheden ontwikkelen. Duidelijk is in elk geval dat het percentage vrouwen dat meebeslist over militaire aankopen op geen enkele manier representatief is. Zeker als het gaat over verdeling van budgetten tussen onderwijs, gezondheidszorg en defensie is het niet onwaarschijnlijk dat vrouwen andere prioriteiten stellen, niet omdat ze per se vredelievender zijn, maar omdat ze andere belangen hebben.

Wapenaankopen zijn zelden duurzame aankopen; sommige onderzoeken tonen zelfs een negatief effect op economische groei. Bijna de helft van alle corruptie wereldwijd heeft betrekking op wapenhandel. Het feit dat gegevens rond wapenhandel vaak geheim worden gehouden, en dat het vaak gaat om grote bedragen, maakt de defensiesector kwetsbaar voor corruptie. Forse omkoopsommen in de defensie-industrie maken het aanschaffen van

wapens aantrekkelijker dan -bijvoorbeeld- schoolboeken: er blijft meer aan de strijkstok hangen. Het kan leiden tot de aanschaf van overbodige of ondeugdelijke defensiesystemen, zoals in geval van de omstreden Zuid-Afrikaanse post-Apartheid wapenaankopen in de jaren '90. Ook exemplarisch is de aanschaf door Tanzania van een peperduur Brits radarsysteem; lopend justitieel onderzoek moet de rol van smeergeld daarin nu vaststellen.

Wapenproducerende landen stimuleren de export van defensiegoederen naar ontwikkelingslanden. Zo zijn de Nederlandse Ministeries van Economische Zaken en Defensie dit jaar paraat op internationale wapenbeurzen in onder meer Chili en Indonesië. Wel ziet het Ministerie van Defensie er tegenwoordig, op verzoek van de Tweede Kamer, van af om catalogi met overtollig defensiematerieel aan te bieden aan ambassadeposten in ontwikkelingslanden waar de militaire uitgaven hoger zijn dan 4,5% van het BNP.

Om Nederlandse export naar politiek of economisch minder stabiele landen te ondersteunen heeft Nederland een exportkredietverzekeringsfaciliteit. In de praktijk blijkt ongeveer 25% van deze exportkredieten te worden gebruikt voor de financiering van wapenexporten, terwijl het aandeel militaire export in de totale Nederlandse export rond een half procent ligt. Veel transacties zouden niet tot stand zijn gekomen als er geen soepel krediet ter beschikking zou zijn gesteld.

Landen die zich hebben gecommitteerd aan de Milleniumdoelen zouden bij wapenexporten naar ontwikkelingslanden meer rekening moeten houden met de consequenties die deze hebben voor duurzame ontwikkeling. Op dit moment gebeurt dat nog te weinig en te inconsequent. De Campagne tegen Wapenhandel zet vraagtekens bij Nederlandse wapenexporten naar ontwikkelingslanden als Indonesië, Bangladesh, Marokko en India.

De Campagne tegen Wapenhandel heeft een factsheet samengesteld over de relatie tussen wapenhandel en duurzame ontwikkeling. De factsheet is te vinden op www.stopwapenhandel.org

G080910INT25005